امام صادق علیه السلام
«ثلاثة تزري بالمرء‌ الحسد و النميمة و الطيش‌. ثلاثة لا تعرف إلا في ثلاثة مواطن لا يعرف الحليم إلا عند الغضب و لا الشجاع إلا عند الحرب و لا أخ إلا عند الحاجة‌»
تحف العقول ص۳۱۶

قسمت اول می‌فرماید سه چیز است که انسان را بی‌اعتبار می‌کند از اعتبار و قدر و مرتبه انسان کم می‌کند: یکی از آن‌ها حسد است، یکی هم سخن چینی است، نمیمه، و یکی هم طیش است. طیش در فارسی ترجمه می‌شود به سبک‌سری، سبک‌مغزی، کارهای بی‌عقلی انجام دادن. این سه چیز سبب می‌شود که اعتبار انسان ساقط شود.

یکی حسادت است؛ آدم فکر می‌کند حسادت چنین اثری ندارد حالا یک کسی حسادت می‌کند می‌خواهد نعمت از او زائل شود سعی هم می‌کند که زائل شود از او، ولی چرا این اثر بر آن مترتب می‌شود چون حسد گاهی وقت‌ها شدت پیدا می‌کند آدم را به جاهای خیلی بدی می‌کشاند.

یکی هم سخن‌چینی است؛ سخن‌چینی روشن است که از قدر و منزلت آدم کم می‌کند به خاطر این که وقتی که یک کسی می‌آید پیش شما سخن‌چینی می‌کند مال شما را هم می‌برد پیش یکی دیگر سخن‌چینی می‌کند در نتیجه اعتبار او بین هر دو طائفه از بین می‌رود.

و یکی هم کارهای سبک‌مغزی، کارهایی که مناسب با یک انسان نیست، کارهای نابخردانه، این‌ها هم سبب می‌شود که مردم نسبت به انسان دیگر قدر و منزلتی قائل نباشند.

بعد می‌فرماید سه چیز است که در سه جا شناخته می‌شود در غیر این سه جا شناخته نمی‌شود.

«لا يعرف الحليم إلا عند الغضب» اگر می‌خواهید ببینید چه کسی حلیم است چه کسی حلیم نیست باید ببینید وقتی غضبناک هست عمل او چطور است و الا اگر غضبی نباشد همه حلیم هستند.

«و لا الشجاع إلا عند الحرب» شجاعت در حرب مشخص می‌شود در غیر حرب معلوم نمی‌شود که شخص شجاع هست یا شجاع نیست. اولی و دومی هم ادعای شجاعت داشتند ولی چند مرتبه خودشان را خراب کردند، آن کسی که در مقابل عمرو بن عبدود قرار گرفت آن مشخص بود که چه کسی است.

«و لا أخ إلا عند الحاجة» این هم واقعا عجیب است! برادر وقت حاجت معلوم می‌شود که آیا برادری دارد با آدم یا خیر، و الا اگر آدم در ناز و نعمت باشد همیشه کنار شما باشد که کاری نکرده دارد استفاده می‌کند، وقتی شما گرفتار هستید کنار شما باشد آن اثر دارد. حالا انواع گرفتاری، گرفتاری مالی باشد، گرفتاری حیثیتی باشد گرفتاری علمی باشد، همه این‌ها گرفتاری است. گاهی وقت‌ها کسی از جهت مالی گرفتاری ندارد ولی از جهت حیثیت و عرض و آبرو مشکل پیدا کرده، اگر شما کنار او باشید و او را آبرومند کنید این می‌شود برادر درست، یا درجهات دیگر، از جهت علمی، آدم می‌بیند یک کسی است از جهت علمی ضعیف است اگر او را کمک کردی می‌شوی برادر او.

علی ای حال اخوت در فرهنگ اهل بیت علیهم السلام معرفت آن به این جا است عند الحاجه. لا یعرف الاخ الا عند الحاجه.

امیدواریم که مورد عمل دستورات اهل بیت عصمت و طهارت [علیهم السلام] قرار بگیریم ان‌شاءالله.

پیمایش به بالا