تمحیص در لغت و اصطلاح قرآنی، فرآیندی فراتر از آزمایش ساده است؛ به معنای «پالایش دقیق»، «زدودن رسوبات پنهان» و «جداسازی سره از ناسره» در شرایطی پرفشار است. خداوند متعال در سورهی آلعمران، فلسفهی گردش روزگار و شکست مقطعی مؤمنین را چنین بیان میکند: «وَ لیُمَحصَ اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا وَ یَمْحَقَ الْکافرینَ» (تا خداوند مؤمنان را خالص گرداند و کافران را نابود سازد). این آیه، پرده از یک «مکانیزم دوگانه» برمیدارد: نابودی نهایی کفار (محق)، مشروط به خالصشدن نهایی مؤمنین (تمحیص) است. تا زمانی که جبههی خودی به «عیار استاندارد خلوص» نرسد، ضربهی نهایی بر پیکرهی باطل وارد نخواهد شد.
۱۹